Teknik konuları sade anlatıyoruz

Hosting, sitenizin dosyalarının ve veritabanının durduğu, internete sürekli bağlı bir bilgisayarda kiraladığınız alandır. Biri sitenizin adresini yazdığında o bilgisayar isteği karşılar ve sayfayı geri gönderir.

Kendi bilgisayarınızda da teknik olarak bir site yayınlayabilirsiniz, ama bunun için makinenin hiç kapanmaması, internetinizin hiç kesilmemesi ve güvenlik güncellemelerinin sizde olması gerekir. Hosting hizmeti bu yükü üstlenir.

Hosting ile alan adı ayrı şeylerdir: alan adı sitenizin adresi, hosting ise durduğu yer. İkisi birbirine bağlanır ama farklı firmalardan da alınabilir.

Kısa ve söylendiğinde yazılabilir olmasına bakın. Telefonda birine adresinizi söylediğinizde tekrar etmeniz gerekiyorsa ad fazla karmaşıktır.

Tire ve rakamdan kaçının; insanlar bunları çoğunlukla yanlış hatırlıyor. Türkçe karakter kullanmayın, uluslararası alan adları teknik olarak mümkün ama günlük kullanımda sorun çıkarıyor.

Uzantı seçimi işinize göre değişir: genel kullanım için .com, Türkiye'ye yönelik ticari faaliyet için .com.tr yaygındır. .com.tr gibi bazı uzantılar belge istediği için başvuru süreci daha uzun sürer.

Almadan önce aynı adın sosyal medyada boş olup olmadığına da bakın; marka bütünlüğü açısından işinizi kolaylaştırır.

SSL, ziyaretçinin tarayıcısı ile sunucu arasındaki trafiği şifreler. Şifreleme olmadan aradaki bir ağ (örneğin halka açık bir Wi-Fi) form verilerini ya da giriş bilgilerini okuyabilir.

Adres çubuğundaki kilit, bağlantının şifreli olduğunu gösterir. Sitenin güvenilir ya da dürüst olduğunu göstermez — kilit gördüğünüz her site güvenli demek değildir.

SSL bugün seçenek değil, gereklilik: tarayıcılar şifresiz siteleri uyarıyla işaretliyor ve arama motorları şifreli siteleri tercih ediyor. Form ya da giriş içeren her sitede mutlaka olmalı.

Kurulumdan sonra sitenin http adresinin https'ye yönlendirildiğinden emin olun; yoksa şifresiz sürüm de erişilebilir kalır.

Önce siteyi yayından kaldırın ya da bakım kipine alın. Ziyaretçilere zarar veren bir içerik varsa her geçen dakika sorunu büyütür.

Bütün şifreleri değiştirin: hosting paneli, WordPress yöneticileri, FTP ve veritabanı. Saldırganın bir hesabı hâlâ elinde tutuyor olabileceğini varsayın.

Yedeğiniz varsa, temiz olduğundan emin olduğunuz bir tarihe dönün. Yedeğin de virüslü olabileceğini unutmayın; mümkünse olayın fark edildiği tarihten belirgin biçimde önceki bir yedeği seçin.

Geri döndükten sonra açığı kapatın: WordPress'i, temayı ve tüm eklentileri güncelleyin, kullanmadığınız eklentileri silin. Saldırıların büyük kısmı güncellenmemiş bir eklenti üzerinden geliyor.

Son olarak arama motorlarına yeniden inceleme talebi gönderin; siteniz zararlı olarak işaretlendiyse bu işaret kendiliğinden kalkmaz.

Emin olamıyorsanız kendi başınıza denemeyin — yanlış müdahale kalan kanıtları da siler. Yazın, birlikte bakalım.

Yedek dediğimiz şey iki parçadır: dosyalar (tema, eklenti, görseller) ve veritabanı (yazılar, ayarlar, siparişler). Biri olmadan diğeri işe yaramaz.

Sıklık, ne kadar veri kaybını göze alabildiğinize bağlıdır. İçeriği ayda bir değişen bir tanıtım sitesi için haftalık yedek yeterli olabilir; her gün sipariş alan bir mağazada günlük bile az kalır.

Yedeği sitenin durduğu sunucudan başka bir yerde de tutun. Sunucuda bir sorun çıktığında oradaki yedek de erişilemez hâle gelebilir.

En önemli kısmı çoğu kişi atlıyor: yedeği hiç denemediyseniz yedeğiniz var sayılmaz. Yılda bir kez deneme amaçlı geri dönüş yapın.

Geri dönmeden önce mevcut hâlin de bir yedeğini alın. Bozuk da olsa elinizdeki tek kanıt o olabilir; geri dönüş sırasında üzerine yazılırsa geri getiremezsiniz.

Hangi tarihe döneceğinizi belirleyin. Sorunun ne zaman başladığını bilmiyorsanız, en son doğru çalıştığını hatırladığınız tarihi seçin.

Dosyaları ve veritabanını birlikte geri yükleyin. Yalnızca birini geri almak çoğu zaman yeni hatalar üretir; örneğin eski veritabanı yeni eklenti sürümüyle uyuşmayabilir.

Geri dönüşten sonra siteyi baştan sona gezin: ana sayfa, iletişim formu, giriş ekranı ve varsa ödeme adımı. Bir sorunun kalıp kalmadığı ancak kullanarak anlaşılır.

Ara tarihte eklediğiniz içerik varsa kaybolacaktır; geri dönüşten önce onları ayrıca not edin.

DNS, alan adınızı sayısal bir adrese çeviren kayıt defteridir. Kayıt türleri, hangi hizmetin nereye gideceğini söyler.

A kaydı, alan adını bir IP adresine bağlar. Sitenizin hangi sunucuda olduğunu bu kayıt belirler; hosting değiştirdiğinizde değişen kayıt genellikle budur.

CNAME kaydı, bir adı başka bir ada yönlendirir. Örneğin www.siteniz.com adresini siteniz.com adresine bağlamak için kullanılır.

MX kaydı, e-postanın hangi sunucuya gideceğini söyler. Siteniz bir yerde, e-postanız başka bir yerde durabilir; bu iki kayıt birbirinden bağımsızdır. Bu yüzden hosting taşırken MX kaydını yanlışlıkla değiştirmek e-postaların kesilmesine yol açar.

TXT kaydı serbest metin taşır; e-posta doğrulama ayarları (SPF, DKIM, DMARC) burada durur.

DNS değişiklikleri anında yayılmaz. Her kaydın bir TTL süresi vardır ve değişiklik bu süre kadar bekleyebilir; taşımalardan önce TTL'yi düşürmek geçişi hızlandırır.

Doğru sırayla yapıldığında kesinti yaşanmaz. Anahtar kural şudur: yeni yer hazır olmadan eski yeri kapatmayın.

Önce site yeni sunucuya kurulur ve orada çalıştığı doğrulanır. Bu aşamada alan adı hâlâ eski sunucuyu gösterir, ziyaretçiler eski siteyi görmeye devam eder.

Sonra DNS kaydı yeni sunucuya çevrilir. Yayılma sürerken bazı ziyaretçiler eskiyi, bazıları yeniyi görür; iki taraf da çalışır durumda olduğu için kimse hata sayfasıyla karşılaşmaz.

Yayılma tamamlandıktan sonra eski hesap kapatılır. Bunu erken yapmak, taşımanın tek gerçek kesinti sebebidir.

E-posta tarafını ayrıca planlayın: geçiş sırasında gelen e-postaların hangi sunucuya düşeceği MX kaydına bağlıdır.

En yaygın sebep görsellerdir. Telefondan çekilmiş bir fotoğraf birkaç megabayt olabilir; web için boyutlandırılmadan yüklendiğinde sayfayı tek başına ağırlaştırır.

İkinci sebep eklenti sayısı ve kalitesidir. Otuz eklenti kurulu bir sitede her sayfa açılışında otuz ayrı kod parçası çalışır. Kullanmadığınız eklentileri devre dışı bırakmak yetmez, silin.

Üçüncüsü tema seçimidir. Her işe yarayan çok amaçlı temalar, kullanmadığınız özelliklerin kodunu da yükler.

Dördüncüsü önbelleğin olmamasıdır. Önbellek, her ziyaretçi için sayfayı yeniden üretmek yerine hazır hâlini sunar; genelde en hızlı kazanç buradan gelir.

Beşincisi sunucu kaynağıdır. Yukarıdakiler düzeltildiği hâlde site hâlâ yavaşsa paket dar geliyor olabilir; bu durumda daha güçlü bir pakete ya da sunucuya geçmek gerekir.

Sıra önemli: önce görselleri ve eklentileri düzeltin, sonra önbelleği açın, sunucuyu en sona bırakın. Tersini yapmak çoğu zaman para harcayıp sonuç alamamak demektir.

Son güncelleme tarihine bakın. Bir yıldır güncellenmemiş bir eklenti, WordPress'in yeni sürümleriyle uyumsuz kalabilir ve bilinen bir açığı kapatılmamış olabilir.

Aktif kurulum sayısı, eklentinin ne kadar denendiğini gösterir. Az kullanılan bir eklenti kötü olmak zorunda değil ama sorun çıktığında yanıt bulmanız zorlaşır.

Destek forumuna bakın: sorular yanıtlanıyor mu, yoksa aylardır cevapsız mı bekliyor? Bu, geliştiricinin işi sürdürüp sürdürmediğini gösterir.

Aynı işi yapan iki eklenti kurmayın; çakışırlar. Kurmadan önce mevcut temanızın ya da eklentinizin o işi zaten yapıp yapmadığına bakın.

Kırılmış (nulled) sürüm kurmayın. Ücretli eklentilerin bedava dolaşan sürümleri çoğu zaman içine kod eklenmiş hâlde dağıtılır; bu kod sitenize erişim açar.

Kurumsal e-posta, adresin alan adınızla bitmesi demektir: ad@siteniz.com. Hosting paketinizde e-posta desteği varsa hesabı panelden açarsınız.

Hesabı açtıktan sonra telefonunuza ya da bilgisayarınıza bağlarsınız. Bunun için IMAP kullanın: e-postalar sunucuda kalır, birden çok cihazdan aynı kutuyu görürsünüz. POP3 e-postaları indirip sunucudan siler; ikinci cihazda göremezsiniz.

Bağlantı bilgileri sunucu adı, port ve şifreleme türünden oluşur; bunları hosting sağlayıcınız verir. Şifreli bağlantıyı (SSL/TLS) tercih edin.

E-posta trafiği ile web trafiği ayrıdır: sitenizin yavaşlaması e-postayı etkilemez, e-posta kotanızın dolması siteyi durdurmaz. Ama ikisi de aynı pakete dahilse disk alanını paylaşırlar.

Alıcı sunucular, bir e-postanın gerçekten iddia ettiği adresten gelip gelmediğini kontrol eder. Bu kontrolü geçemeyen iletiler spam sayılır.

SPF kaydı, alan adınız adına hangi sunucuların e-posta gönderebileceğini listeler. Bu kayıt yoksa ya da gönderdiğiniz sunucu listede değilse ileti şüpheli görünür.

DKIM, giden e-postaya dijital bir imza ekler. Alıcı bu imzayı doğrulayarak iletinin yolda değiştirilmediğini ve gerçekten sizden geldiğini anlar.

DMARC, SPF ve DKIM kontrolünü geçemeyen iletilere ne yapılacağını söyler: hiçbir şey, spam'e at ya da reddet. Ayrıca size rapor gönderilmesini sağlar.

Üçü de DNS'te TXT kaydı olarak durur. Yalnızca birini kurmak çoğu zaman yetmez; üçü birlikte anlam kazanır.

Bir de içerik tarafı var: çok sayıda bağlantı, büyük harfle yazılmış konu başlıkları ve tek başına görselden oluşan iletiler filtreleri tetikler.